Dahilerarası: Asimov, Sagan ve Minsky isimli makalem FABİSAD Almanak 2017’de yayımlanmıştır.

Almanak 2017’ye buradan erişebilirsiniz.

---

Dahilerarası: Asimov, Sagan ve Minsky

“Fazla tevazu kibirdendir” diye okkalı bir laf vardır ki üzerinde uzun uzadıya tartışılabilir. Bazı açılardan doğru, bazı açılardan yanlış olarak değerlendirilebilir. Ancak bunu “Sahte tevazu kibirdendir” şeklinde değiştirirsek, öyle zannediyorum ki pek itiraz eden olmayacaktır. İşte Isaac Asimov, bu “Sahte tevazu”nun ‘S’sine sahip olmayan; zekâsının, entelektüel birikiminin, yeteneklerinin son derece farkında olan ve bunu bazen muzipçe ve abartılı da olsa dile getirmekten çekinmeyen biridir. Şu sözü, belki de buna verilebilecek en iyi örnektir:

“Those people who think they know everything are a great annoyance to those of us who do.”

(“Her şeyi bildiğini sanan insanlar bizler için çok can sıkıcıdırlar, her şeyi bilen bizler için…”)

Elbette bu sözlerin sahibinin şunu da söylediğini eklemek gerekir: “Pratik konular hakkında dünyadaki herkesten daha az bilgi sahibiyim. Her şeyi biliyorum derken, işe yaramaz her şeyden söz ediyorum.” Kitabı “Asimov’s New Guide to Science” hakkında söylediği güzel sözlerden sonraysa “Söylediklerim tevazudan uzaksa özür dilerim ama benim yalan korkum var ve sadece mütevazı görünmek için yalan söylemeyeceğim” demiştir.

Kendi zekâsı ve yetenekleriyle ilgili iddialı söylemlerinden bir diğeriyse ‘Son Soru’ isimli enfes öyküsüyle ilgilidir. Asimov, Dolu Dolu Yaşadım (It’s Been a Good Life) adlı otobiyografisinde, bu öyküyü tamamladıktan sonra günlüğüne yazdıklarını aktarıyor:

“Bu, bilgisayar hikâyeciliğinde, ya da kim bilir belki de bilimkurgu anlatısında son nokta olacak bir öyküdür.”

Son Soru’nun bir tiyatro uyarlamasını izledikten sonra ise, bunun gerçekten o güne dek yazdığı en iyi öykü olduğuna, hatta dünyada o güne dek yazılmış en iyi bilimkurgu öyküsü olduğuna kesin surette emin olduğunu söylüyor.

*

İşte bu üst perdeden sözlerin sahibinin, kendinden daha zeki olduğunu sorgusuz sualsiz kabul ettiği iki kişiden biridir Carl Sagan. Asimov, tanışma hikâyelerinden şöyle söz ediyor:

“Onu gözümde yaşlı biri (teleskopu başında tipik bir astronom) olarak canlandırmıştım ama karşıma çıkan yirmi yedi yaşında, yakışıklı bir genç adamdı; uzun boylu, esmer, konuşmasını bilen ve kesinlikle inanılmaz derecede zeki bir genç adam.

“…Artık benden daha zeki olduğunu peşinen kabul edeceğim iki kişi olduğunu söylemeye başlamıştım.”

Carl Sagan ve zekâ dendiğinde, Asimov’un söylediği sözler bununla sınırlı değildir. Sagan’ın Cennetin Ejderleri: İnsan Zekâsının Evrimi Hakkında Düşünceler (The Dragons of Eden) isimli, Pulitzer ödüllü kitabının kapak yazısında Isaac Asimov’un şu övgüleri yer alır:

“Carl Sagan da tıpkı Midas gibi. Hangi konuya el atsa altına dönüştürüyor, Cennetin Ejderleri de öyle. İnsan zekâsı hakkında bu kadar büyüleyici ve cazip bir kitap daha okumadım.”

Asimov’un kardeşi tarafından derlenen Yours, Isaac Asimov: A Lifetime of Letters isimli kitapta yer alan bir mektupta ise, Asimov, Sagan’ın Kozmik Bağlantı (The Cosmic Connection) isimli kitabı hakkında şöyle güzel bir sitem etmektedir:

“Kitapla ilgili bir şey canımı sıktı. Benden daha zeki olduğun öyle açık seçik ortadaydı ki! Bundan nefret ediyorum.”

Asimov, mektuplardan birinde, Carl Sagan’a üzerinden geçmesi için bir kitabını gönderdiğini ve Sagan’ın kitapta çok temel bir bilimsel hata bulduğunu söyleyerek ekliyor: “Onun yakalayamadığı bir hata, zaten yok demektir.”

Ancak Asimov, Sagan’ın kitabı kontrol ederken aceleci davranmayışından şikâyetçidir ve aralarındaki şu yazışmayı da aktarır:

Asimov : Peki ama, benimkinden daha önemli ne işin olabilir ki?

Sagan : Şaka olarak algılayabileceğim şekilde söylüyorsun fakat gayet ciddisin, değil
mi?

Asimov : Evet, ciddiyim.

“Çok zeki adam, şu Sagan.”

*

Asimov’un kendinden daha zeki olduğunu açıkça kabul ettiği ikinci kişi ise yapay zekâ üzerine çalışmalarıyla meşhur ve 2016’nın başında aramızdan ayrılan Marvin Minsky’dir. İki deha, Minsky ve Sagan arasında da bir dostluk mevcuttur. Minsky, bir röportajında, Carl Sagan Harvard Üniversitesi’ndeyken arkadaş olduklarını, Cornell’e geçtikten sonraysa kendisini misafir öğretim üyesi olarak çağırdığını ve birlikte bir hafta vakit geçirdiklerini söylüyor. Ayrıca danışmanlık verdiği Pioneer, Voyager gibi projelerde de Sagan’la birlikte çalıştıklarından bahsediyor ve konuşmasını şu sözlerle tamamlıyor:

“Carl Sagan’la birlikte olmak; yalnızca okumak değil, bilimkurgunun içinde olmak gibi bir şey.”

*

Asimov’un ölümünün ardından Carl Sagan’ın kaleme aldığı, üstelik Minsky’den de heyecan uyandırıcı bir şekilde söz ettiği yazısından bir alıntıyla yazıyı tamamlayalım:

“…Bugün, kaç ülkede, kaç bilim insanının ilk ilhamını Asimov’un bir kitabından, makalesinden ya da bir kısa öyküsünden aldığını asla bilemeyeceğiz. Ya da kaç kişinin bilime ilgi duymaya başladığını… Mesela MIT’den, yapay zekânın öncülerinden Marvin Minsky, Asimov’un robot hikâyeleriyle yolunu çizmiştir.”

---

Kaynaklar
[1] Asimov, S., Yours, Isaac Asimov A Lifetime of Letters (1995), Doubleday (ISBN: 0-385-47622-1)

[2] Sagan, C., Cennetin Ejderleri: İnsan Zekâsının Evrimi Üzerine Düşünceler (2012), Say Yayınları, Çev:Mihriban Doğan (ISBN: 978-605-02-0179-6), Özgün Adı: The Dragons of Eden: Speculations on the Evolution of Human Intelligence(1977)

[3]Asimov, I., Dolu Dolu Yaşadım (2007), Hitkitap, Çev: Asena Devlet (ISBN: 978-9944-198-08-0), Özgün Adı: It’s Been a Good Life (2002)

[4]https://www.webofstories.com/play/marvin.minsky/56;jsessionid=143886DE08E8C2BD0B17C125D712198F

[5]http://www.csicop.org/si/show/celebration_of_isaac_asimov_a_man_for_the_universe